PHOTO: David Graovac, zaštitar prirode iz Ade
Ako je obrada pašnjaka za setvu ratarskih biljaka pokazatelj rentabilnosti i profita, onda oni koji uzurpiraju pašnjake, nemaju razloga da se žale na posledice cena u otkupu i suše.
U Severnom Banatu pašnjaci na kojima je obavljeno oranje i ove jeseni su, praktično, pod „okupacijom „ ratara. Najviše ovako osvojenih pašnjaka je na području opština Čoka, Novi Bečej i Zrenjanin…
Stočari i službe zaduženi za zaštitu prirode prijavili su područja gde su „ratarske brigade“ na brzinu posejale pšenicu i raž ili su obavili pripreme za proletnu setvu.
Uprava za poljoprivredno zemljište koja je po zakonu zadužena za upravljanje i korišćenje ovih površina nema dovoljno snage da sama spreči zloupotrebe ovog državnog dobra. Da bi omogućila efikasniju prijavu za prekršioce, Uprava za zemljište otvorila je aplikaciju na svojoj mail adresi, gde se mogu prijaviti zloupotrebe u korišćenju pašnjaka.
Prema poslednjim razgovorima stočara sa odgovornim službama u Ministarstvu poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede uskoro se očekuje intervencija nadležne inspekcije i MUP koje ima po regionima odeljenja za zaštitu ekologije.
Prema rezultatima Popisa poljoprivrede 2023. u Republici Srbiji je evidentirano 3.239.374 hektara korišćenog poljoprivrednog zemljišta, koje koristi 508.325 poljoprivrednih gazdinstava. Od ukupne površine korišćenog poljoprivrednog zemljišta, 78% čine oranice i bašte, trajni travnjaci (livade i pašnjaci) čine 14% kvalitetno poljoprivredno zemljište (KPZ), dok višegodišnji zasadi (voćnjaci i vinogradi) pokrivaju 7% površine KPZ. Na skoro polovini površine KPZ (47%) proizvode se pšenica i kukuruz. Od pamtiveka, pašnjaci su namenjeni za pašarenje (ispašu) domaćih životinja i istorijski je dokazano da baš sa tom namenom su bili i ostali ekonomski oslonac i čuvar svih slojeva stanovništva na selu.
Površine pašnjaka, prema podacima Uprave za poljoprivredno zemljište u Srbiji su 185.000 hektara, od toga je 75.000 hektara preneto selima na korišćenje, a od preostalih 110.000 hektara u zakupu (korišćenju) se nalazi 51.000 hektara a 60.000 hektara se planira za davanje u zakup. Od 51.000 hektara pašnjaka koji su vraćeni, 38.000 hektara je u zakupu, a 13.000 hektara je dato na korišćenje, bez plaćanja naknade. Ukupan prihod od zakupa pašnjaka je 2 miliona evra, a od zakupa ostalog poljoprivrednog zemljišta godišnje 47 miliona evra. Iako su mnogi pašnjaci u AP Vojvodini “nestali” na evidenciji, ima ukupno 113.369 hektara i od toga je izdato u zakup 21.236 hektara. Međutim, preostale površine su izvan kontrole Uprave za poljoprivredno zemljište, date selima ili su bez upravljača. Po računici u AP Vojvodini ima 91.633 hektara pašnjaka za koje se ne zna korisnik i upravljač i gde se vode u evidenciji.
Pašnjake za zakup 2024/25. godina preuzelo je 2.304 lica uz potpis na 4.841 ugovor. Ukupan zakup pašnjaka u Srbiji je 38.510 hektara i tu mogućnost je koristilo 2.304 gazdinstva. Zakup 16.770 hektara u centralnoj Srbiji pokazuje da je prosečna površina za 688 zakupaca 24,37hektara, dok je taj prosek u AP Vojvodini 13,45 hektara, što ne odgovara stvarnoj situaciji na terenu. Prosek pašnjaka po opštinama u AP Vojvodini je 2.519,31, a prosek neplodnog zemljišta po opštini: 3.509,71 hektara. Ako biološki uslovi pašnjaka optimalni, to znači da u Vojvodini postoji mogućnost za gajenje 1.259 grla u svakoj opštini, što bi moglo biti oko 56.000 grla. Međutim, ima opština koje imaju manje od 30 krava u svojim selima, a u Srbiji u više od 600 mesta nema nijedne krave. Od 2009.godine vid govedarstva sistem”krava-tele” prisutan je u više od 550 naselja.
Kada se broj goveda na ispaši poveže sa veličinom pašnjaka, onda se primećuje da ne postoji simetrija.najviše ugovora za korišćenje, potpisano je u Srednjem Banatu, 691 a broj zakupaca je 332.
Koliko u ovom sektoru ima nelogičnosti, pokazuje i podatak da je broj korisnika pašnjaka veći od broja stočara u reonu zakupa. Dakle, pašnjake koriste oni koji nisu stočari i uglavnom ih kose i seno prodaju stočarima. Zbog predvidljivog programa ulaganja u stočarstvo ovim poslom u poslednje vreme žele da se bave pojedinci koji nisu stočari i koji ne poznaju ovaj posao.
Sve pašnjačke površine u Republici Srbiji treba da budu iskorišćene za pašu, bez razlike da li je vlasnik direktno država, rezervat prirode, šumsko gazdinstvo ili javno preduzeće, uz očuvanje prirode i zemljišta – poruka je stočara.
Svi pašnjaci treba da se održavaju po zakonu, a u skladu sa biodiverzitetom što znači sprečavanje devastacije i iscrpljivanja kao i zakorovljavanja, pošumljavanja i oranja.
Zaštitar prirode David Graovac kaže za “Agroservis” da su trave na pašnjaku višedecenijske i da se posle preoravanja pašnjka skoro vraća u prvobitno stanje.
Istina, posle oranja u zemljištu ima potencijala za nicanje trava ali i ne svih. Zbog toga se pašnjaci i posle dosejavanja oporavljaju 4-5 godina i gotovo da nisu pogodni za pašu.
Na fotografiji koju objavljujemo je polje pšenice zasejano na pašnjaku u k.o. Novo Miloševo, koja je i prošle godine bila uzurpirana. Prekršaj je prijavljen nadležnim službama, ali rezultata, kao što se vidi, nema.