Dodajte Agroservis kao preporučeni izvor na Google-u i lakše pronađite naše najnovije vesti.
Tradicionalni prehrambeni proizvodi, vina i alkoholna pića sa zaštićenim geografskim poreklom postali su jedan od najvrednijih delova evropske poljoprivredno-prehrambene industrije. Proizvodi obuhvaćeni sistemom geografskih oznaka ostvaruju više od 75 milijardi evra godišnje prodaje i čine čak 15,5 odsto ukupnog izvoza poljoprivredno-prehrambenih proizvoda Evropske unije.
Evropska komisija saopštila je da je u EU sada registrovano više od 3.700 geografskih oznaka, kojima se štite nazivi hrane, poljoprivrednih proizvoda, vina i jakih alkoholnih pića povezanih sa određenim regionima i tradicionalnim načinima proizvodnje.
Ovi podaci pokazuju da tradicionalna proizvodnja više nije samo pitanje očuvanja kulturnzog nasleđa. Zaštićeni proizvodi postali su ozbiljan izvor prihoda za proizvođače, mala i srednja preduzeća, lokalne zajednice i ruralne regione širom Evrope.
Više od 3.700 zaštićenih naziva u Evropskoj uniji
Sistem geografskih oznaka štiti proizvode čiji su kvalitet, ugled ili posebne karakteristike povezani sa područjem u kojem nastaju.
Među najpoznatijim zaštićenim evropskim proizvodima nalaze se šampanjac, masline Kalamata, sir Parmigiano Reggiano, Roquefort, Queso Manchego, irski viski, poljska votka i bavarsko pivo.
Jednom kada je naziv proizvoda registrovan, on dobija pravnu zaštitu od kopiranja, zloupotrebe i obmanjujućeg označavanja na tržištu Evropske unije. Mnogi proizvodi zaštićeni su i u državama izvan EU na osnovu međunarodnih trgovinskih sporazuma.
Za proizvođače to znači da drugi ne mogu da koriste poznati regionalni naziv ukoliko proizvod nije napravljen u skladu sa propisanim poreklom, sastavom i načinom proizvodnje.
Zaštićeni proizvodi donose više od 75 milijardi evra godišnje
Prema podacima Evropske komisije, proizvodi sa geografskim oznakama ostvaruju više od 75 milijardi evra godišnje prodaje.
Njihov ekonomski značaj posebno se vidi u izvozu. Zaštićeni prehrambeni proizvodi i pića čine 15,5 odsto ukupnog poljoprivredno-prehrambenog izvoza Evropske unije.
Sistem geografskih oznaka omogućava proizvođačima da se na tržištu ne nadmeću samo cenom, već i kvalitetom, poreklom, tradicijom i prepoznatljivošću proizvoda.
Zaštićeni naziv tako postaje svojevrsni brend regiona, koji proizvodu može doneti veću tržišnu vrednost i pomoći proizvođačima da ostvare bolju cenu.
Šta znače oznake PDO, PGI i GI?
Evropska unija koristi nekoliko sistema zaštite proizvoda.
Zaštićena oznaka porekla – PDO odnosi se na proizvode koji su najsnažnije povezani sa određenim područjem. Sve faze proizvodnje, prerade i pripreme moraju da se odvijaju u definisanom regionu.
Kod vina to znači da grožđe mora u potpunosti da potiče iz područja po kojem proizvod nosi naziv.
Zaštićena geografska oznaka – PGI takođe povezuje proizvod sa određenim regionom, ali su pravila nešto fleksibilnija. Najmanje jedna faza proizvodnje, prerade ili pripreme mora da se odvija na navedenom području.
Za jaka alkoholna pića koristi se oznaka GI, kojom se štite proizvodi čiji su kvalitet, ugled ili druge osobine povezani sa njihovim geografskim poreklom.
Pored toga, EU koristi oznaku garantovanog tradicionalnog specijaliteta, kojom se štite tradicionalni recept, sastav ili način proizvodnje, čak i kada proizvod nije vezan isključivo za jedno geografsko područje.
Korist nemaju samo veliki proizvođači
Geografske oznake posebno su značajne za mala gazdinstva, zadruge, porodične proizvođače i mala prehrambena preduzeća.
Udruživanjem oko jednog zaštićenog proizvoda proizvođači mogu zajednički da kontrolišu kvalitet, promovišu naziv i nastupaju na domaćem i međunarodnom tržištu.
Zaštita porekla doprinosi i očuvanju radnih mesta u ruralnim sredinama. Umesto da se proizvodnja i prerada sele u velika industrijska središta, deo dodatne vrednosti ostaje u regionu iz kojeg proizvod potiče.
Evropska komisija navodi da geografske oznake jačaju mala i srednja preduzeća, lokalne lance vrednosti i položaj proizvođača na tržištu.
Tradicionalni proizvodi podstiču i razvoj turizma
Korist od poznatog lokalnog proizvoda često prevazilazi samu poljoprivrednu proizvodnju.
Region koji postane poznat po određenom siru, vinu, maslinovom ulju, mesnom proizvodu ili drugom specijalitetu može da privuče turiste, ugostitelje, trgovce i investitore.
Tako se oko zaštićenog proizvoda razvijaju restorani, manifestacije, degustacije, turističke rute i direktna prodaja na gazdinstvima.
Na taj način tradicionalna hrana postaje pokretač šireg razvoja ruralnih područja, jer prihod ne ostvaruju samo proizvođači sirovina već i prerađivači, trgovci, ugostitelji i turistički sektor.
Zaštita potrošača od falsifikata
Oznaka geografskog porekla važna je i za potrošače, jer predstavlja potvrdu da proizvod dolazi iz navedenog regiona i da je proizveden prema unapred utvrđenim pravilima.
Na tržištu na kojem se često pojavljuju imitacije, zaštićen naziv omogućava kupcima da lakše prepoznaju autentičan proizvod.
Registrovani nazivi pravno su zaštićeni od neovlašćene upotrebe, kopiranja i oznaka koje bi kupca mogle da dovedu u zabludu.
Ova zaštita sve je važnija i u internet prodaji, gde se proizvodi iz različitih država nude pod sličnim ili gotovo identičnim nazivima.
Nova pravila ubrzavaju registraciju proizvoda
Nova uredba Evropske unije o geografskim oznakama stupila je na snagu 13. maja 2024. godine.
Njome je uveden jedinstveniji i jednostavniji postupak registracije, kako bi proizvođači brže mogli da zaštite nazive svojih proizvoda.
Pravila dodatno pojačavaju zaštitu geografskih oznaka na internetu, kao i u slučajevima kada se zaštićeni proizvod koristi kao sastojak prerađene hrane.
Veća ovlašćenja dobile su i grupe proizvođača, koje mogu zajednički da upravljaju zaštićenim nazivom, promovišu proizvod i pokreću postupke protiv zloupotrebe.
Nova pravila omogućavaju proizvođačima da u specifikacije uključe i određene ekološke, ekonomske ili društveno održive prakse.
Šansa i za proizvođače iz Srbije
Iskustvo Evropske unije pokazuje da zaštita geografskog porekla može značajno da poveća prepoznatljivost i tržišnu vrednost tradicionalnih proizvoda.
Srbija ima veliki broj proizvoda povezanih sa određenim krajevima, tradicionalnim receptima i lokalnim načinima proizvodnje. Među njima su različite vrste sireva, suvomesnatih proizvoda, rakije, vina, meda, ajvara i drugih prerađevina.
Ipak, sama registracija nije dovoljna. Za uspešan nastup na tržištu potrebni su ujednačen kvalitet, precizno definisana pravila proizvodnje, zajednički nastup proizvođača, kontrola porekla i ozbiljna promocija.
Primer Evropske unije pokazuje da tradicionalni proizvod može postati veliki posao kada se poreklo pretvori u prepoznatljiv znak kvaliteta, a lokalni proizvođači zajednički zaštite i razvijaju njegovo ime.